فقط 12 نفر خواندن و نوشتن مىدانستند . » « 1 » و نقل كرده‌اند هنگامى كه پيامبر صلى الله عليه و آله نامه‌اى را براى بكر بن وائل فرستاد ، شخص باسوادى در قبيله يافت نشد كه نامهء حضرت را براى بكر و قبيله‌اش بخواند ! « 2 » نتيجه اين‌كه يكى از دلايل انحراف مردم از اديان الهى ، گرايش به خرافه بوده است . ادبيّات بىمحتوا شعر و خطابه تا حدّى بين اعراب قبل از اسلام رواج داشته است . امّا از آنجا كه اشعار و خطابه‌هاى آنها از محتواى عالى و احساسات پاك انسانى تهى بوده ، هرگز نشانه فرهنگ و دانش آنها به حساب نمىآيد . عرب جاهلى در مجالس عيش و عشرت و در ميادين جنگ و تحريك به انتقام و يا نشان دادن فضل و برترى خود و هجو قبيله مخالف به شعر و خطابه اقدام نموده است . يعقوبى مىگويد : « شعر در ميان عرب به جاى حكمت و دانش بود ، و يكى از مفاخر قبيله‌اى به‌شمار مىرفت كه هدف آن همان تخاصم با يكديگر و مدح و هجو نمودن همديگر بوده است . » « 3 » آلوسى دراين باره مىگويد : « از آنجا كه عرب جاهلى تفاخر به حسب و نسب مىكرد و قصد داشت تا شرف و مجد و آقايى خود را حفظ كند وقتى حوادثى از قبيل جنگ و غارت در بين آنها پديد مىآمد آنان محتاج‌ترين افراد به كلماتى بودند تا آنها را نسبت به ثار و انتقام تحريك كند و دور كننده قبيله‌شان از ننگ و عار باشد لذا آنها علاوه بر استفاده از شعر ، در اين باب از خطابه نيز استفاده مىكردند . » « 4 »

--> ( 1 ) - فتوح البلدان ، بلاذرى ، ص 471 . ( 2 ) - مجمع الزوائد و منبع الفوائد ، على بن ابىبكر الهيثمى ، ج 5 ، ص 305 . ( 3 ) - تاريخ يعقوبى ، ج 1 ، ص 262 . ( 4 ) - بلوغ الارب ، ص 151 .